W Bibliotece WSD Hosianum odbyło się spotkanie, podczas którego przybliżano projekt Musica Warmiensis, który zakłada odkrycie, opracowanie i artystyczną prezentację zapomnianych dzieł związanych z wielowiekowym dziedzictwem muzycznym Warmii.

- Celem przedsięwzięcia jest ukazanie, że region ten nie stanowił w minionych wiekach „białej plamy” na muzycznej mapie Polski, lecz był istotnym ośrodkiem życia muzycznego i kulturalnego w granicach dawnej Rzeczypospolitej - podkreśla ks. Tomasz Garwoliński, dyrektor placówki. Przy tej okazji uczestnicy mogli obejrzeć wystawę, na której zaprezentowano kilka odrestaurowanych rękopisów muzycznych, w tym najstarszy pochodzący z XVIII w., w którym znajdują się rękopisy kompozycji autorów od XVI do początku XVII w.

W dokumentowanej kolekcji rękopisów muzycznych przechowywanych w Bibliotece Hosianum znajduje się 59 rękopisów zawierających 723 utwory, w tym 42 pojedyncze (30 autorskich i 12 anonimowych twórców) oraz 17 zbiorczych. Największą grupę stanowią rękopisy związane z kolegiatą w Dobrym Mieście. Liczą 25 wyodrębnionych rękopisów pojedynczych i zbiorczych oraz cztery luźne karty i okładki.

- Muzyka jest moim hobby, dlatego zacząłem zastanawiać się, czy w naszych zbiorach znajdują się jakieś zapiski związane z muzyką. Przeglądając archiwum, znalazłem wiele rękopisów nut. Zainteresowałem nimi kilka osób, które stworzyły profesjonalną ekipę, dzięki której nie tylko skatalogowaliśmy rękopisy; zostały one również odrestaurowane, a pasjonaci muzyki dawnej opracowali je, dzięki czemu po wiekach utwory znów wybrzmiały, czego zwieńczeniem jest pięć płyt z ich nagraniami - nie kryje satysfakcji ks. Garwoliński.

Wspomina 2017 r., kiedy w bibliotece zakończono prace nad notatkami Mikołaja Kopernika, znajdującymi się w zbiorach placówki. - Zaraz podjęliśmy się opracowania zbiorów muzycznych, co, jak widać, trwało dość długo. Zebrała się epika pasjonatów, którzy podjęli się tego zadania - podkreśla dyrektor. - Dziś zbiory są zabezpieczone i opracowane. Organizujemy koncerty tej muzyki - dodaje.

Opracowania zbiorów podjęła się muzykolog prof. Danuta Popinigis z Akademii Muzycznej w Gdańsku. - Mam spore doświadczenie, jeśli chodzi o dokumentację rękopisów muzycznych. Zachęcona przez Pawła Hulisza, który przekazał mi, że w Hosianum są rękopisy muzyczne, przyjechałam tu w 2019 r. Ksiądz dyrektor pokazał mi fantastyczny zbiór, to znaczy furę rękopisów leżących na stołach i ogromną liczbę druków muzycznych. Wszystkie wymagały fachowej konserwacji. Przyznam, że kiedy byłam później z wizytą u pani konserwator, to nie mogłam nadziwić się jej umiejętnościom zawodowym. To, co ona zrobiła z tymi rękopisami według fantastycznej sztuki tylko jej znanej, to jest coś cudownego. Dziś możemy to naocznie zobaczyć - mówi pani profesor.

Izabela Damulewicz, konserwator papieru i skóry, która przeprowadziła konserwację i zabezpieczenie rękopisów muzycznych, nie ukrywa, że przekazane jej zbiory wymagały wielu miesięcy pracy. - To liczny zbiór, są różne typy nuty, różne materiały pisarskie, jak i różny papier - wylicza. - Trzeba było dokonać nie tylko oczyszczenia papieru. Wielokrotnie wymagał on również dezynfekcji. Widoczne były ślady zniszczeń spowodowanych częstym użytkowaniem nut - przybliża. Wspomina ziszczenia spowodowane wżerami atramentowymi, gdzie nuty i pięciolinie wypadały z całym podłożem. - Myślę, że w przeciągu następnych kilkudziesięciu lat zapisane melodie przestałyby istnieć. Po prostu by się wykruszyła - wyjaśnia Izabela.

- Ogromną przyjemnością była dla mnie konserwacja tego zbioru. To rzadki moment, kiedy podczas konserwacji mogłam również słuchać muzyki, którą konserwuję, a to za sprawą muzyków, którzy podjęli się jej odtworzenia. To wielka satysfakcja, bo ten zbiór nie trafia do magazynu biblioteki, a trafia na koncerty. Co ciekawe, utwory wydobyte z zapomnianej historii, a objęte projektem Musica Warmiensis, można odnaleźć i wysłuchać na platformie Spotify. Ta muzyka żyje - zauważa pani konserwator.

Profesor Danuta Popinigis prezentuje również wydrukowany katalog zbioru rękopisów muzycznych z Biblioteki Hosianum. - Jest ta publikacja, są koncerty i płyty. To się dzieje! To nie jest tak, że my coś odkryliśmy. My przywróciliśmy do świadomości społecznej muzykę, która zapisana w rękopisach i nieuporządkowana leżała w archiwum biblioteki. To było nasze zadanie: uporządkować i przywrócić. To ogromna zasługa ks. Tomasza. A ja znalazłam się tutaj dzięki Pawłowi Huliszowi - zaznacza pani profesor.

Paweł Hulisz jest kierownikiem artystycznym koncertów Musica Warmiensis. - Zajmuję się ostatnią fazą tego projektu, czyli praktycznym wykonaniem nut - wyjaśnia. - Dotarła do mnie informacja, że w bibliotece znajdują się rękopisy muzyczne dotąd nieodkryte. Udałem się z wizytą do księdza Tomasza, żeby zobaczyć, co to jest. Okazało się, że w zbiorach znajduje się wspaniała muzyka, którą obecnie staramy się od kilku lat przywracać. Efektem są nie tylko koncerty, ale też i płyty z utworami. Nagrania te mają wartość dzieł sztuki. Każdy z tych utworów można bez kompleksów porównać do kompozycji znanych ówczesnych kompozytorów - podkreśla Paweł. - To ogromny skarb muzyczny Warmii - dodaje.

Dotychczasowe edycje koncertów, które odbywają się w bazylice kolegiackiej w Dobrym Mieście oraz bazylice archikatedralnej we Fromborku, spotkały się z dużym zainteresowaniem publiczności oraz pozytywnym odbiorem środowiska artystycznego. Na potrzeby projektu powołany został zespół wokalno-instrumentalny „Cappella Warmiensis Restituta”, którego skład odpowiada obsadzie typowej dla przełomu epoki baroku i klasycyzmu. W jego skład wchodzą soliści: sopran, kontratenor, tenor i bas oraz instrumentaliści: dwoje skrzypiec, altówka, basso continuo (pozytyw, wiolonczela, kontrabas), dwie trąbki, flet, dwa klarnety i kotły.

- Muzycy grają na kopiach instrumentów historycznych i specjalizują się w wykonawstwie muzyki dawnej. Pochodzą z różnych ośrodków artystycznych w Polsce; wśród nich są zarówno uznani artyści, jak i utalentowani przedstawiciele młodego pokolenia - przybliża ks. Tomasz Garwoliński.

W latach 2020-2026 projekt uzyskał dofinansowanie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i samorządu województwa warmińsko-mazurskiego.

Najbliższe koncerty:
21 sierpnia 2026 r., godz. 19.00 - kolegiata w Dobrym Mieście;
22 sierpnia 2026 r., godz. 15.00 - archikatedra we Fromborku.
Wykonawcy: Aleksandra A. Żakiewicz (sopran), Ingrida Gápová (mezzosopran), Bartosz Gorzkowski (tenor), Piotr Pieron (bas) oraz zespół „Cappella Warmiensis Restituta”.
Program:
1/ Johann Baptist Vanhal (1739-1813) - Symfonia na dwoje skrzypiec, dwa klarnety, altówkę, wiolonczelę i kontrabas
2/ Sirmen (XVIII/XIX w.) - Missa in D (Msza D-dur)
3/ Johann Baptist Schiedermayr (1779-1840) - Nieszpory na cztery głosy, dwoje skrzypiec, dwa klarnety, dwie trąbki, bębny, kontrabas i organy.

Prowadzenie koncertów: ks. dr. Tomasz Garwoliński, pomysłodawca i koordynator projektu. Kierownictwo artystyczne: dr Paweł Hulisz.