Nowy numer 43/2020 Archiwum

Szkoła – to było życie

Na Warmii mieszkali ludzie, którzy podjęli walkę, zaczęli się organizować, żeby zachować swoją kulturę, wiarę i mowę.

W tym roku na Warmii obchodzimy jubileusz 90. rocznicy utworzenia polskich szkół. Z tej okazji – pod auspicjami Towarzystwa Naukowego im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie – dr Jan Chłosta wraz z prof. Stanisławem Achremczykiem odwiedzają miejsca, gdzie znajdowały się takie placówki, by spotkać się z uczniami i opowiedzieć im o czasach, kiedy na Warmii walczono o język ojczysty. Pierwszą szkołą, w której wygłosili prelekcje, była Szkoła Podstawowa im. Franciszka Barcza w Butrynach.

– W zeszłym roku świętowaliśmy 100. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Wielu Polaków po 11 listopada 1918 roku znalazło się poza granicami odrodzonej ojczyzny. O przynależności naszego regionu do Polski miał zdecydować plebiscyt, którego rezultat okazał się niekorzystny dla Polaków. Na Warmii mieszkali ludzie, którzy podjęli walkę, zaczęli się organizować, żeby zachować swoją kulturę, wiarę i mowę. Powstał wówczas Związek Polaków w Prusach Wschodnich, którego prezesem był butryński proboszcz ks. Wacław Ociński. Powstawały polskie organizacje, ochronki dla dzieci i biblioteki, aż wreszcie 10 kwietnia 1929 roku otwarto pierwsze cztery polskie szkoły. Dwie z nich znajdowały się na terenie obecnego obwodu naszej szkoły, w Chaberkowie i w Nowej Kaletce. Dzisiejsze spotkanie ma nam przypomnieć tamte wydarzenia – mówi dyrektor szkoły Maria Laskowska.

Nie pamiętamy

W Butrynach nie było polskiej szkoły. Ale była szkoła w Chabrowie, dzisiejszym Chaberkowie, i w Nowej Kaletce.

– To są pierwsze szkoły polskie powstałe na Warmii. Było to ważne wydarzenie dla społeczności wiejskiej, konsekwencja odwagi tutejszych chłopów, żeby wynająć lokal, posyłać dzieci do tej placówki, i dla nauczyciela, który przyjechał gdzieś z Polski do małej wioski, by uczyć, by podtrzymywać język polski i historię. Spotykali się tu z szykanami niemieckich władz, podlegali nieustannym kontrolom urzędników, którzy pod byle pretekstem odsyłali nauczycieli do Polski – opowiada prof. Stanisław Achremczyk. Ówcześni nauczyciele nie mogli uczyć historii Polski, więc przemycali na lekcjach najważniejsze fakty.

– Bo jak 3 maja nie wspomnieć o konstytucji czy 11 listopada o odrodzeniu Polski. 4 kwietnia mówili o bitwie pod Racławicami, a 15 lipca o bitwie pod Grunwaldem. Co ważne, tu powstało pierwsze harcerstwo. Odwagą było ubranie dzieci w polskie mundurki harcerskie i wyprowadzenie ich na ulice. To było wydarzenie! Odbywały się wieczory familijne. Przychodziły całe rodziny, śpiewano pieśni, były deklamacje i teatrzyki. Szkoła to było życie dla wsi – podkreśla prof. Achremczyk. – Proszę zobaczyć, jak dziś wyglądają budynki pierwszych szkół polskich… Tyle mówimy o dziedzictwie, a nie potrafimy utrzymać ich w należytym stanie, zakonserwować tablic pamiątkowych – podsumowuje.

Polski nauczyciel

– W 1929 roku na Warmii powstało piętnaście polskich szkół. Była to ważna sprawa dla żyjącej tu ludności. Właściwie od roku 1873, kiedy wycofano ze szkół język polski, nie był on obecny w edukacji. Przez wszystkie te lata różnymi wiecami i wystąpieniami starano się o niego walczyć. W warmińskich wsiach oddalonych od centrum życia, od Olsztyna, pojawił się polski nauczyciel, który był pomocny w działalności organizacji, m.in. Związku Polaków w Niemczech czy Związku Towarzystw Młodzieży. Szkoła w Nowej Kaletce była jedną z największych szkół – mówi dr Jan Chłosta.

Otworzono ją 10 kwietnia 1929 r. Jej pierwszym nauczycielem był Edward Turowski. 15 czerwca na lekcje uczęszczało 30 dzieci. Wraz z wybuchem II wojny światowej szkoła została zamknięta. W latach 1929−1939 do polskiej szkoły w Nowej Kaletce uczęszczało 78 uczniów, najwięcej ze wszystkich placówek na południowej Warmii. Pierwszym nauczycielem w Chaberkowie była Maria Zientarówna. W kwietniu 1932 roku nauczyciel Ryszard Goetze utworzył tu jedną z pierwszych drużyn harcerskich. Placówkę zamknięto 4 maja 1939 roku.

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się

Polecane filmy

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama