Nowy numer 43/2020 Archiwum

Bohaterowie z 1920 r.

„Tylko słońce, gwiazdy wiedzą, że i tam Polacy siedzą” – pisał o Warmii Jan Liszewski.

Plebiscyt przeprowadzony wśród ludności Warmii, Mazur i Powiśla był jednym z dwóch wyznaczonych do przeprowadzenia na terenie Polski przez ustalenia traktatu wersalskiego. Mieszkańcy tych ziem w głosowaniu mieli opowiedzieć się za przyłączeniem do nowo powstałego państwa polskiego bądź o pozostaniu w granicach Prus Wschodnich i Prus Zachodnich. W Biskupcu powstała wystawa opowiadająca o tamtych wydarzeniach.

Wystawa kompletna

– Nasza wystawa przedstawia okres plebiscytowy z perspektywy Biskupca i okolic. Zależało mi na tym, aby pokazać Polaków, którzy mimo trwającego przez 123 lata zaboru nie zapomnieli swojej tradycji, religii, języka i po I wojnie światowej chcieli wrócić do macierzy i podejmowali starania w tym kierunku – opowiada Piotr Łach, organizator i kustosz wystawy. Sam o sobie mówi, że jest wielkim pasjonatem historii naszych ziem.

– Jestem drugim pokoleniem urodzonym na Warmii i trochę brakowało mi regionalizmu, przywiązania do historii, tradycji. Trochę nawet zazdrościłem innym, na studiach poznałem kolegę Kaszuba, który z wielką dumą opowiadał o swoich stronach. Zacząłem drążyć temat, szukać różnych źródeł i z historii zaczęły się wyłaniać postacie stąd, z Biskupca i okolic, które działały na rzecz polskości. Zacząłem sobie zadawać pytania: dlaczego tutaj działali, skąd w ogóle się tu wzięli, co ich działania przyniosły dla naszego regionu? Kiedy rozmawiałem o tym ze znajomymi, oni również się zainteresowali, niektórzy wspominali, że mają jakieś pamiątki, materiały, książki... Pisałem do różnych instytucji, zdobywałem kolejne eksponaty i udało się stworzyć tę wystawę. Ona oczywiście nie wyczerpuje tematu, ale w moim odczuciu jest na tyle kompletna, że poprowadzi nas przez czas plebiscytowy – uważa P. Łach.

Brutalny czas walki

Wystawa rozpoczyna się przypomnieniem kultury i tradycji warmińskiej. – Warmia była i jest wyjątkową krainą. Historycznie możemy o niej mówić bardziej jako o regionie, państwie religijnym, a nie politycznym. Dla tych terenów ważne były język, tradycja, kultura. Dlatego kolejnym punktem wystawy są objawienia Matki Bożej z Gietrzwałdu z 1877 roku. To było wzmocnienie regionalizmu Warmiaków. Maryja przemówiła do dziewczynek w języku, który one rozumiały – to spowodowało pobudzenie polskości, chęć walki o swoją wolność. Ale to musiało się połączyć z odnową moralną – żeby naród był zdolny do podjęcia pracy czy walki na rzecz idei, musiał wyzbyć się swoich wad, przede wszystkim alkoholizmu – tłumaczy kustosz.

Kolejne punkty wystawy prowadzą nas przez te dziedziny życia, które miały istotny wpływ na życie i pojmowanie świata i regionalizmu przez zamieszkujących Warmię i Mazury: to dom, kościół, urzędy, szkoła, biblioteki Towarzystwa Czytelni Ludowych. – W tych środowiskach były przekazywane tradycja, kultura, język i mamy wiele przykładów osób, które tych wartości broniły. Duszpasterze, działacze regionalni, mamy wiele osób z Biskupca, którymi warto się pochwalić, a którzy są całkiem zapomniani. Dobrze to obrazują słowa Jana Liszewskiego, który pisał o Warmii, że jest to „kraina od stuleci zaniedbana, kącik mało znany, przez rodaków zapomniany, o którym tylko słońce, gwiazdy wiedzą, że i tam Polacy siedzą”. Po I wojnie światowej pojawiła się dla naszego regionu szansa, by wrócić do Polski, ale niestety był to bolesny czas: niemieckie bojówki terroryzowały ludność, były przekupstwa, pobicia, zabójstwa... Efekt był taki, że za przyłączeniem do Polski zagłosowało zaledwie 10 proc. społeczności mówiącej po polsku. Wynik był druzgocący, ale to nie oznacza, że należy o tej historii zapomnieć. To trochę jak z powstaniem warszawskim: tak, przegraliśmy, ale doceniamy ten niepodległościowy zryw, heroizm tych ludzi, którzy 100 lat temu narażali zdrowie i życie dla Polski – opowiada Piotr Łach.

Wystawa znajduje się w Domu Pracy Twórczej „Sorboma” w Biskupcu, można ją zwiedzać do końca października, od poniedziałku do niedzieli w godz. 9–18 po wcześniejszym umówieniu się z pracownikiem Informacji Turystycznej (pl. Wolności 5C), tel. 89/ 715 47 42.

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się

Polecane filmy

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama