Nowy numer 20/2022 Archiwum

Zbiór rękopisów muzycznych

Znalezione w wieży sanktuarium cenne i rzadko spotykane zapisy nutowe doczekały się opracowania i publikacji.

Potrzeba skatalogowania i opracowania zabytkowych rękopisów muzycznych, które znajdowały się w Świętej Lipce, istniała od wielu lat. – Docierały do mnie prośby od profesorów i różnych instytucji o możliwość wglądu w rękopisy muzyczne. Wyjaśniałem, że niestety nie są one obecnie przechowywane w sanktuarium – wspomina o. Aleksander Jacyniak SJ, superior Domu Zakonnego Towarzystwa Jezusowego w Świętej Lipce. Ze względu na niedogodne warunki ich przechowywania w Świętej Lipce w 1996 r. zostały one zdeponowane w Bibliotece Bobolanum w Warszawie. Wówczas zbiór został częściowo opracowany i skatalogowany. Rozpoczął się proces oczyszczania rękopisów i ich digitalizacji. – Proces ten zmierza ku końcowi, co sprawi, że wszystkie utwory będą dostępne w internecie, by każdy mógł do nich sięgnąć – wyjaśnia superior.

Zasób wiedzy

Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, w ramach serii „Fontes Musicae in Polonia” („Źródła Muzyki w Polsce”) pod koniec zeszłego roku wydało katalog „Musicalia manuscripta Chori Sacro-Lindensis”, zawierający podstawowe informacje o wszystkich zabytkowych rękopisach muzycznych pochodzących ze Świętej Lipki. – Było to możliwe w ramach projektu opracowania repertuaru muzycznego Towarzystwa Jezusowego (Zakonu Jezuitów) w Rzeczpospolitej Obojga Narodów, obejmującego lata 1565−1773, czyli od momentu przybycia jezuitów do Polski po czas kasaty zakonu. Realizowany jest on w ramach narodowego programu rozwoju humanistyki – wyjaśnia o. Jacyniak. Zauważa, że przed ukazaniem się tego wydawnictwa istniały jedynie nieliczne opracowania muzykaliów świętolipskich. – Obecna książka licząca 616 stron przybliża nam dwa tysiące dwieście osiemnaście pojedynczych utworów pochodzących z czasów poprzedzających kasatę zakonu jezuitów. Obejmuje aż dwieście trzydzieści siedem kolekcji jedno – i wieloautorskich – wymienia jezuita. W tym 1503 to utwory o ustalonym autorstwie, 715 jest anonimowych. – To ogromny zasób wiedzy, który sprawia, że można będzie prowadzić dalsze prace naukowe dotyczące naszego sanktuarium – uważa o. Jacyniak.

To cud

Warto przy tej okazji wspomnieć, iż tak liczny zbiór świętolipskich rękopisów muzycznych zawdzięczamy powołaniu bursy muzycznej przy kościele w Świętej Lipce. Nie wiemy, kiedy ją tu utworzono. Stało się to jednak po rozpoczęciu stałej posługi jezuitów w tym miejscu w 1631 r. Dzięki ich staraniom ok. 1770 r. została ona przekształcona w szkołę muzyczną. Po kasacie zakonu – co w Prusach miało miejsce w 1780 r. – placówka przeszła pod zarząd diecezji warmińskiej, uzyskując z czasem status prywatnej szkoły kościelnej. Miała ona bogatą bibliotekę muzyczną. W XVIII−XX w. przy kościele działała również kapela wokalno-instrumentalna, po której pozostał bogaty zbiór rękopisów i starych druków muzycznych. W XX w. rękopisy były przechowywane w wieży kościoła w Świętej Lipce. W zbiorze odnaleziono wiele cennych zapisów, rzadko spotykanych w Polsce i za granicą, choćby rękopis Mszy św. F-dur Józefa Elsnera, który przez wiele lat był uważany za zaginiony, czy Litanii Jacka Szczurowskiego. – Trzeba mieć świadomość, że zapisy nutowe pochodzące z XVI w. są nieco inne niż praktykowane obecnie. Potrzeba sporo pracy, by na bazie ówczesnego zapisu odtworzyć brzmienie utworu. Mam głęboką nadzieję, że w kolejnych latach na Świętolipskich Wieczorach Muzycznych zabrzmią niektóre spośród najstarszych kompozycji, które były wykonywane w naszym kościele przed wiekami – podkreśla superior. – To cud, że przez burzliwe lata historii Świętej Lipki te rękopisy nie zostały zniszczone. Choćby przez Sowietów, którzy 28 stycznia 1945 r. wkroczyli do sanktuarium, spalili znaczną część ławek i inne elementy wyposażenia kościoła. Wywieźli i spalili część biblioteki, która zawierała m.in. cenne starodruki – wyjaśnia jezuita. Wyraża nadzieję, że kilka zabytkowych rękopisów uda się sprowadzić do muzeum znajdującego się przy sanktuarium, by pielgrzymi mogli zobaczyć skromną cząstkę cennej spuścizny muzycznej związaną z historią Świętej Lipki.

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama