W naszym archiwum znajduje się przeszło 1300 jednostek dotyczących Szpitala Świętego Ducha, w zasadzie od początku jego istnienia, aż do XX wieku. - Wiemy, że został założony zaraz po lokacji miasta, czyli pod koniec XIV stulecia. I to też jest fenomen, bo bez przerwy istniał aż do początku XX wieku - przybliżał ks. prof. Andrzej Kopiczko, dyrektor archiwum.
- Na wystawie pokazujemy niektóre źródła drukowane do dziejów tego szpitala. Pierwsze informacje były przekazywane na podstawie zapisów, które dzisiaj niestety już nie istnieją. Jeszcze w XIX wieku historycy mieli do nich dostęp, jednak one później zaginęły - mówił dyrektor.
Na wystawie można było zobaczyć protokoły powizytacyjne z roku 1535. - Wymieniony jest budynek szpitala i kaplica. Podane są także uposażenie tego szpitala i liczba osób znajdowało się pod opieką. Wtedy to było niedużo, bo było czterech mężczyzn i dziesięć kobiet - przybliżał.
Wizytacje przeprowadzali delegaci biskupa, najczęściej kanonicy Warmińskiej Kapituły Katedralnej, którzy z polecenia biskupa wizytowali to miejsce. Mamy też bardzo ciekawą rzecz, bo zachowały się dwa regulaminy tego szpitala spisane w języku polskim. Jeden regulamin był znany, opublikował go Andrzej Skrobacki w Komunikatach Warmińsko-Mazurskich. Mamy też jeden regulamin, który nie był znany zupełnie. To są zapisy 15 artykułów po polsku i później tłumaczone na łacinę - przybliżał ks. Kopiczko.
Na wystawie zaprezentowano również mapy z dawną lokalizacją szpitala. - W roku 1621 wybuchł w Olsztynie pożar. Wiele budynków zostało spalonych, także szpital i kaplica uległy zniszczeniu i trzeba było odbudować. I co jest ciekawe, że przed odbudową szpital mieścił się przed Bramą Dolną, czyli dzisiaj byśmy powiedzieli przed Mostem Świętego Jana, idąc w stronę Ratusza Starego. Po odbudowie sam szpital przeniesiono za mury miasta, czyli dzisiejsza ulica Grunwaldzka numer 2. Natomiast kaplica Świętego Ducha została odbudowana w tym samym miejscu - mówił ks. Kopiczko.
Szpitale utrzymywały się wówczas z różnych dotacji i fundacji. Zachowały się liczne księgi rachunków, gdzie zapisywano darowizny - w sumie 50 tomów.
W ostatniej gablocie można było zobaczyć dokumenty opisujące moment połączenia Szpital Świętego Ducha z nowo zbudowanym Szpitalem Mariackim. - Ten szpital oddano do użytku w roku 1870. Mamy zapis archiwalny mówiący o tym, że w grudniu 1870 roku pensjonariusze przynieśli się do tego Szpitala Mariackiego, ale pozostała nazwa - Szpital Świętego Ducha. Posiadamy wykazy osób, które wówczas były objęte opieką. Najmłodsze dokumenty to są z roku 1922, czyli jeszcze do tego czasu na pewno ten szpital pod tą nazwą funkcjonował, chociaż korzystał z pomieszczeń Szpitala Mariackiego - mówił dyrektor.
Podkreślał, że Szpital Świętego Ducha w Olsztynie istniał od XIV wieku do początku XX wieku. - Był to w zasadzie przytułek nie szpital, gdzie utrzymanie otrzymywały osoby starsze, chore, samotne, które nie radziły sobie w życiu. Były osoby, które opiekowały się pensjonariuszami, była osoba, która zbierała fundusze na utrzymanie. Zazwyczaj jednak pensjonariusze sami gotowali, przygotowali sobie wszystko. Było to hospicjum, przytułek, ale odgrywał bardzo ważną rolę w społeczności, nie tylko warmińskiej. Opieka nad biednymi i chorymi zawsze była ważną dla Kościoła. Dzisiaj to czyni Caritas. Dawniej tę rolę odgrywały tego rodzaju fundacje, przytułki, szpitale - wyjaśniał ks. Andrzej Kopiczko.
